Te Ipukarea

He kōrero mō mātou

Te Ipukarea

Ko te whakarei i te kounga o te reo Māori te kaupapa matua o Te Ipukarea. Ka whāia tēnei mā te āta rangahau i te reo me ngā tikanga Māori. Ka kimihia anō hoki ngā ara kia eke ai te whakaako me te tuhituhi i te reo ki ngā taumata e tika ana kia puāwai ngā wawata o ngā kawau mārō o te reo nei. Ka mahi ngātahi ngā whare wānanga, ngā wānanga, ngā kuratini me ngā rōpū o ngā hāpori Māori kia ea ai ēnei whāinga, ā, kua whai pūtea mō ngā kaupapa mahi e whitu i tēnei wā.

He rōpū whakahaere nō Te Ipukarea kei Te Wānanga Aronui o Tāmaki Makaurau (arā kei AUT) i raro i te maru o Te Whakaruruhau o Te Ipukarea.

Ngā Rōpū Kua Whakauru Mai

I tonoa ngā whare wānanga katoa me ētahi kuratini, wānanga hoki e whakaako ana i te reo Māori kia whakauru mai rātou ki te kaupapa nei, ā, i tēnei wā ko ēnei rōpū e whitu kua rongo i te karanga:

  • Ko Te Ātaarangi
  • Ko Te Kawa a Māui me Te Herenga Waka o Te Whare Wānanga o Te Upoko o Te Ika
  • Ko Te Panekiretanga o te Reo me Te Wānanga o Aotearoa
  • Ko Te Puna Wānaka o Te Wānaka o Ōtautahi
  • Ko Aotahi o Te Whare Wānanga o Waitaha
  • Ko Te Whare Wānaka o Aoraki
  • Ko Te Ara Poutama o Te Wānanga Aronui o Tāmaki Makaurau

Me tono mai ki te tari o Te Ipukarea ngā rōpū e hiahia ana ki te hono mai.

Ngā Kaitautoko

E tautokona ana a Te Ipukarea e ēnei rōpū e tautāwhi ana i te reo Māori:

  • E Te Taura Whiri o Te Reo Māori
  • E Whakaata Māori
  • E Te Māngai Pāho

Te Whakaruruhau

He māngai nō ia rōpū, nō ia rōpū e tautoko ana i Te Ipukarea. E rua ngā hui i te tau. Koia nei ngā tāngata o Te Whakaruruhau o Te Ipukarea:

Te Wharehuia Milroy QSO

Nō Ngāi Tūhoe, he tohunga nō te reo Māori me ngā tikanga, he pūkōrero, he kaiārahi mō tōna iwi, he kaituhi anō hoki mō ngā take me ngā kaupapa Māori. He ahorangi a Te Wharehuia i Te Pua Wānanga Ki Te Ao o Te Whare Wānanga o Waikato mō te wā roa, ā, i whakawhiwhia ia e taua whare wānanga ki te Tohu Kairangi Hōnore i te tau 2005. He tino kaiako nō Te Panekiretanga o te Reo me Te Wānanga o Aotearoa. He kaiwhiri ia i Te Taura Whiri i te Reo Māori i ngā wā o mua, he mema anō hoki ia nō te Komiti Kaitohutohu o te Komiti Taonga Māori o te Whare Pupuri Taonga o Waikato, ā, he kaitohutohu nō te Mana Tohu Mātauranga o Aotearoa. Mai i te tau 1998, e noho mema ana ia o Te Rōpū Whakamana i Te Tiriti o Waitangi.

Kāterina Te Heikōkō Mataira CNZOM

Nō Ngāti Porou a Te Heikōkō. He kaiako ia i ngā mahi toi i roto i ngā kura, he kaiako hoki i te reo. E mōhio whānuitia ana a Te Heikōkō mō āna pukapuka maha i tuhia ai e ia ki te reo Māori. Nā rāua ko Ngoingoi Pēwhairangi i whakarewa te waka o Te Ātaarangi, he kaupapa ako i te hunga pakeke ki te reo Māori i waenganui i ngā iwi. I whakawhiwhia ia e te Whare Wānanga ki te Tohu Kairangi Hōnore i te tau 1996.

Tīmoti Kāretu QSO

Nō Ngāi Tūhoe me Ngāti Kahungunu a Tīmoti. He tohunga nō te reo Māori. Nō te tau 1970 ka whakatūria ia hei ahorangi tuatahi i Te Tari Māori o Te Whare Wānanga o Waikato. I te tau 1987 ka whakaarahia ia hei Toihau tuatahi mō Te Taura Whiri i te Reo Māori. Ka noho ia i reira tae noa ki te tau 1999, hāunga te rua tau mai i te tau 1990. Mai i te tau 2003 ko ia te Tumu Whakarae o te Poari Kaitiaki o Te Kōhanga Reo. Ko Tīmoti te Tumuaki o Te Rōpū Whakahaere i Ngā Whakataetae Haka Matua o Aotearoa mō te wā roa, ā, e hia kē mai nei ngā tau e whakawā ana ia i ngā whakataetae kapa haka. Ko ia te upoko o Te Panekiretanga o te Reo , ā, kua whakawhiwhia ia ki ngā Tohu Kairangi Hōnore e Te Whare Wānanga o Te Upoko o Te Ika a Māui me Te Whare Wānanga o Waikato.

Pou Temara

Nō Ngāi Tūhoe a Pou. He pūkenga matua i Te Wāhanga Māori o Te Upoko o Te Ika a Māui mai i te tau 1986 ki te tau 2002, ā, he ahorangi ia kei Te Pua Wānanga Ki Te Ao i Te Whare Wānanga o Waikato i nāianei. He tohunga tā kawanga whare, he pūkōrero i runga i ngā marae. He kaiwhakaako i te mahi kapa haka, i ngā waiata tawhito me ngā tikanga Māori, ā, he kaiako nō Te Panekiretanga o te Reo anō hoki.

Hana O’Regan

Nō Ngāi Tahu a Hana. He kaihautū ia i ngā mahi whakaora reo o Ngāi Tahu, ā, he kaiako nō te reo Māori. Ko ia te kaiwhakahaere o Te Puna Wānaka ki Te Wānaka o Ōtautahi i nāianei. He kaituhi, he kaitito waiata anō hoki ia i roto i te reo Māori.

Te Ripowai Higgins QSM

Nō Ngāi Tūhoe a Te Ripowai, ā, i tīmata ia ki te mahi i Te Kawa a Māui i Te Whare Wānanga o Te Upoko o Te Ika a Māui i te tau 1989. He pūkenga matua, ā, ko ia te Tumuaki o Te Kawa a Māui mai i te tau 1999 ki te tau 2004. Ko ia te ruahine o reira mai i te tau 1991, ā, i nāianei ko ia te Taurima o te marae o reira, o Te Herenga Waka. E hia kē mai nei ngā rōpū kua uru atu ia, tae atu ki ēnei e whai ake nei:

  • He mema nō Te Māngai Pāho mai i te tau 2002
  • He mema nō te NZ Council of Legal Education 2002-2004
  • He Kaitiaki nō te reo irirangi o Te Upoko o Te Ika 1989-2002
  • He mema nō Nga Kaiwhakapūmau i Te Reo mai te te tau 1989
  • He Kaitohutohu nō Te Kaunihera Kaumātua o Te Whanganui-a-Tara mai i te tau 1996
  • He mema nō te Komiti whakahaere ō Te Ataarangi
  • He Kaitiaki nō te Tūhoe Education Rūnanga me te Tūhoe ki Pōneke Charitable Trust mai i te tau 1995
  • He mema nō ngā Whakaruruhau o Te Mana Tohu Mātauranga o Aotearoa mō Te Reo Māori me Ngā Tikanga Māori mai i te tau 1991.
Garrick Cooper

Nō Te Pirirākau (o Ngāti Ranginui kei Tauranga Moana) me Ngāti Karaua (o Ngāti Whanaunga kei Hauraki) a Garrick. He pūkenga tana tūranga kei Aotahi o Te Whare Wānanga o Waitaha. Whakaako ai ia i te reo Māori ki reira. He matua, he mema nō tētahi poari anō hoki o tētahi kōhanga reo me tētahi kura kaupapa Māori mai i te tau 1990. I ngā tau kua hipa he kairangahau ia nō Te Rūnanga o Aotearoa mō Te Rangahau i Te Mātauranga. Ko āna kaupapa rangahau matua ko te mātauranga Māori, ko te reo me te purenga ihomatua.

Hariata McKean

Nō Tauranga Moana a Hariata. He reo ia mō Te Whare Wānaka o Aoraki i te whakaruruhau mō Te Ipukarea. He pūkenga a Hariata i Te Whare Wānaka o Aoraki e whakaako ana i Te Whanake Kaupapa Māori. I mahi ia mō Tatauranga Aotearoa i ngā wā o mua.

Ngā kaimahi o Te Ipukarea

He rōpū pakupaku kei Te Wānanga Aronui o Tāmaki Makaurau e hari ana i ngā mahi mō Te Ipukarea, e ārahi ana i Te Whakaruruhau, e whakatairanga ana hoki i ngā mahi mō Te Ipukarea.

Ahorangi Tania Ka’ai Te Ihorei

Nō Ngāti Porou, nō Ngāi Tahu me Hawai‘i a Tania. I whakawhiwhia ia ki ngā tohu mātauranga mai i ngā whare wānanga o Tāmaki Makaurau, o Waikato me Harvard. E 21 ōna tau e mahi ana i roto i ngā whare wānanga me te whare takiura. Tekau mā rua ana tau hei ahorangi. I whakatūria ia hei tumuaki o Te Tari Māori o Te Whare Wānanga o Ōtākou i te tau 1996, ā, i muri mai ko ia Te Ihorei tuatahi o Te Tumu. I nuku mai ia ki Te Ara Poutama o Te Wānanga Aronui o Tāmaki Makaurau i te marama o Hōngongoi i te tau 2007. Ko ia Te Ihorei o Te Ipukarea i nāianei. Ko Tania Ka‘ai te kaihautū mō Te Kāwai Kūmara. Nā Ako Aotearoa te pūtea mō tēnei kaupapa.

Ahorangi John Moorfield

Ko Te Murumāra Te Tūāhōanga Matarehu o te Mātauranga i Te Ara Poutama o Te Wānanga Aronui o Tāmaki Makaurau mai i te marama o Hōngongoi i te tau 2007. He mātanga ia i te whakaako i te reo me ngā tikanga Māori. E mōhiotia ana ia mō ngā pukapuka me ngā rauemi o Te Whanake i tuhia e ia. Nāna anō hoki ētahi rauemi hei ako i te reo Māori i hanga mō te ipurangi. He papakupu, he rokiroki, he paki waituhi, he whakaaturanga pouaka whakaata ētahi o ngā rauemi kei te ipurangi.

Tania Smith Kaiwhakahaere Matua

Nō Ngāti Ranginui me Waikato a Tania. He ringa rehe, he mōhio ia ki ngā mahi o ngā whare wānanga. Tekau mā toru ana tau i Te Whare Wānanga o Ōtākou. Ko ia te Kaiwhakahaere matua o Te Ipukarea, ā, māna ngā whakaritenga me te whakahaere o Te Ipukarea e hari.

Elisa Duder Kairangahau

He Pākēhā a Elisa. Nō Devonport, nō Tāmaki-makau-rau ia. I tīmata ia i ngā mahi o Te Ipukarea i te marama o Whiringa-ā-nuku i te tau 2008. He kaiako ia i ngā wā o mua, ā, i oti i a ia tana Tohu Paetahi i Te Whare Wānanga o Waikato. He tohunga ia ki ngā mahi mō te ipurangi. He āwhina i ngā ahorangi o Te Ipukarea ki ngā kaupapa ipurangi tana mahi matua mō Te Ipukarea.

Tākuta Rachael Ka‘ai-Mahuta Pūkenga/Kairangahau

Nō Ngāti Porou, nō Ngāi Tahu, nō Hawai‘i me ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa a Rāhera. I te tau 2011 i pōtaetia a Rāhera ki tana Tohu Kairangi.  He kaimahi ia i roto i Te Ara Poutama, i roto hoki i Te Ipukarea.

Tākuta Dean Mahuta Pūkenga/Kairangahau

Nō Waikato a Dean. I te tau 2011 i pōtaetia a Dean ki tana Tohu Kairangi. E mahi ana a Dean i roto i Te Ipukarea, ā, he kaimahi hoki ia i roto i Te Ara Poutama.

Wahineata Smith Kairangahau

Nō Ngāti Ranginui me Waikato a Wahineata. Ko tēnei te tau tuatoru o tana mahi rangahau mō tana Tohu Kairangi. He kairangahau anō hoki ia i ētahi o ngā kaupapa mō Te Ipukarea.

Sandy Hata

Nō Te Tāwera o Ngāti Awa a Sandy. I tīmata ai ia i tēnei tau hei kaiāwhina mō Te Ipukarea, ā, he kaimahi hoki ia i roto i Te Ara Poutama.

Gretchen Wietmarschen

Nō Amerika a Gretchen, i hūnuku mai ia ki Aotearoa i te tau 2011 ki te whai i tōna tohu kairangi. Ko tōna kaupapa ko te whāngai o te reo i waenga i ngā whakatupuranga, me te whakamahi i aua tikanga ki roto i ngā kura.  Kua tae mai ia ki roto o Te Ipukarea hei kaimahi mō ētahi o ngā kaupapa o Te Ipukarea.

He Rangapū Māori Ā-Motu Nā Te Pūtea a Te Amorangi Mātauranga Matua

Ngā Pae o te Māramatanga

Nga Pae o te Maramatanga

Ko Ngā Pae o te Māramatanga tētahi pokapū whare wānanga mō te rangahau ki ā te Māori kitenga. Nā Te Amorangi Mātauranga Matua (TEC) te pūtea, ā, kei Te Whare Wānanga o Tāmaki Makaurau te kāinga. E toru ngā hōtaka. E pā ana ēnei ki te rangahau, ki te whakapakari pūkenga, ki te whakawhitiwhiti mātauranga anō hoki. I tīmataria te pokapū nei e ngā whare wānanga o Tāmaki Makaurau, o Ōtākou, o Te Upoko o Te Ika me Waikato me Tamaki Paenga Hira (te whare taonga o Tāmaki Makau Rau), Manaaki Whenua, Te Whare Wānanga o Awanuiarangi me Te Wānanga o Aotearoa. www.maramatanga.co.nz

Manu Ao

MANU-AO

He whakaritenga hei kōtuitui i ngā mātauranga o ngā whare wānanga kia taea e rātou te whakawhitiwhiti whakaaro. E tautokotia ana tēnei e Te Kāhui Amokura, e Te Amorangi Mātauranga Matua me ngā whare wānanga e waru.

Ko ngā whāinga matua e toru ko ēnei:

  • Ko te whakatairanga i te mātauranga Māori
  • Ko te whakakaha i ngā hononga kei waenganui i ngā mātauranga Māori o ngā whare wānanga me ngā mātanga Māori
  • Ko te whakapakari i ngā kaiārahi o ngā whare wānanga me ngā kaihautū kei ngā mahi o waho o ngā whare wānanga

Ko tētahi wāhanga o ā rātou mahi ko te kauhau mā te hononga whiti ataata, e kīa nei ko KAREN, i waenganui i ngā whare wānanga. www.manu-ao.ac.nz

VO2

Ko VO2 te hunga hanga paetukutuku e mahi tahi ana i te taha o Te Ipukarea.  Ko ō rātou whāinga, kia whāngai i ētahi kaupapa ipurangi e tika ana mō te marea.  Kei Kirikiriroa, Aotearoa ngā tari a VO2, ā, ko ngā ratonga e whakahaere ana e rātou, ko te hanga me te whakarite paetukutuku, ko ngā tikanga pūtea-rorohiko, ko te whakahaere tika i ngā pane-rapu, ko te hanga i ngā tautono waea, tae atu ki ngā kaupapa mō te waea pūkoro, arā, te whakatairanga, te whai karere me ngā hononga ki te ipurangi.

Kei te pūtake o te tīma ko te wairua whakawhanaungatanga, he hiahia nō rātou ki te mahi tahi i te taha o ā rātou kiritaki, kia taea ai te rapu pai i tētehi kaupapa e hāngai pū ana ki ngā hiahia o te kiritaki.  'E koekoe te tūī, e ketekete te kākā, e kūkū te kererū' - koinei hoki te whakaaro o te tīma o VO2, kei tēnā kiritaki, kei tēnā kiritaki tāna ake reo, ōna ake whakaaro, ana, ka whai haere i tērā whakaaro i roto i ā rātou mahi.  Kia tutuki pai ngā taha e rua o te whare ka puta mārika ngā hiahia katoa.
www.vo2.co.nz

Whakaata Māori

I whakatūria a Whakaata Māori i te Haratua, o te tau 2003, ā, i whakaritea hei waka mō te oranga, mō te whakatairanga i te reo me ōna tikanga. Ko te ariā o Whakaata Māori - Whakaata Māori, he pourewa pāpāho taketake kei ngā taumata o te ao.

Ko te kaupapa o Whakaata Māori, kia whakapau kaha ki te whakora i te reo Māori me ngā tikanga, mā te tū motuhake, toitū momoho o Whakaata Māori heo pourewa pāpāho whakaaturanga. Ko te wairua o Whakaata Māori e kitea ana i roto i ēnei pūmanawa; kia tika, kia pono, kia aroha, kia Māori.

Kei ngā teihana 19 me te 59 o Sky, me ngā teihana 5 me te 24 o Freeview a Whakaata Māori.

 

 

www.maoritelevision.com

.